FARMATSEVTIKADA YANGI ILMIY YECHIMLAR, SUN’IY INTELLEKT VA XALQARO HAMKORLIK

Farmatsevtika ta’lim va tadqiqot institutida

III XALQARO ANJUMAN bo‘lib o‘tdi.   

14–15 oktabr kunlari farmatsevtika sohasining dolzarb masalalariga bag‘ishlangan III xalqaro ilmiy-amaliy anjuman bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlar olimlari zamonaviy dori vositalarini ishlab chiqish, Farmatsevtik ta’limni takomillashtirish, biotibbiyot tadqiqotlari va sun’iy intellektning farmatsiyadagi imkoniyatlarini muhokama qildilar.

Anjumanning maqsadi farmatsevtika sohasidagi ilmiy tadqiqotlar natijalarini muhokama qilish, yangi ilmiy g‘oyalar va amaliy ishlanmalar almashinuvini rag‘batlantirish, xalqaro hamkorlikni mustahkamlash hamda Farmatsevtik ta’lim, ilm-fan va ishlab chiqarish o‘rtasidagi aloqalarni rivojlantirishdan iborat.

Dasturdagi ma’ruzalarning mavzuviy qamrovi anjumanning ilmiy yo‘nalishlari kengligini namoyon etadi: istiqbolli dori vositalarini yaratishdan tortib, zamonaviy ta’lim texnologiyalari, hujayra texnologiyalari, dorivor o‘simliklar tadqiqoti va shaxsiylashtirilgan farmakoterapiyagacha bo‘lgan masalalar muhokama qilindi.

 Xalqaro olimlar ishtirokidagi plenar yig‘ilish

Anjumanning 14 oktabr kuni bo‘lib o‘tgan ochilish marosimida Farmatsevtika ta’lim va tadqiqot instituti rektori, professor Aziz Fayzamatovich Dusmatov kirish so‘zi bilan ishtirok etdi. Dasturda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi birinchi vitse-prezidenti — bosh ilmiy kotibi Shamansur Shaxsaidovich Sagdullaev ham so‘zga chiqib anjuman ishtirokchilarini  qutladi. 

Plenar yig‘ilishda Pokiston, Ukraina, Rossiya, Italiya va boshqa mamlakatlar ilmiy-ta’lim muassasalari vakillarining ma’ruzalari taqdim etildi. Ular zamonaviy farmatsevtika oldida turgan ilmiy va amaliy vazifalarning turli jihatlarini qamrab oldi.

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi S.Yu. Yunusov nomidagi O‘simlik moddalari kimyosi instituti direktori Sh.Sh. Sagdullaev diterpenoid alkaloidlar va ularning hosilalari asosida yangi antiaritmik dori vositalarini ishlab chiqish istiqbollariga bag‘ishlangan ma’ruza bilan ishtirok etdi. Mazkur yo‘nalish biologik faol birikmalar asosida yangi dori vositalarini izlash va yaratish borasidagi tadqiqotlarga e’tibor qaratadi.

Kiev milliy texnologiyalar va dizayn universiteti vakili S.V. Sur farmatsevtika kompaniyalari uchun mutaxassislar tayyorlashdagi muammolar, ish beruvchilar kutilmalari va amaldagi holat o‘rtasidagi munosabatni tahlil qildi. Bu mavzu Farmatsevtik ta’lim mazmunini mehnat bozori ehtiyojlariga muvofiq takomillashtirish nuqtai nazaridan muhimdir.

Pokistonning IQRA universiteti Farmatsiya fakulteti dekani Muhammad Xurramning «Farmatsiya o‘quv dasturida sun’iy intellekt» mavzusidagi ma’ruzasi ham plenar yig‘ilishning dolzarb yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ushbu mavzu sun’iy intellekt texnologiyalarining Farmatsevtik ta’limdagi o‘rni va ulardan foydalanish imkoniyatlarini muhokama qilishga zamin yaratadi.

Rossiya Federatsiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tasarrufidagi Kursk davlat tibbiyot universiteti vakili Olga Anatolevna Yeleskaya zamonaviy Farmatsevtik ta’limda pedagogika va ilmiy tadqiqotlar uyg‘unligi masalasini yoritdi.

Italiyaning Kalyari universiteti biotibbiyot fanlari kafedrasi tadqiqotchisi Nikola Simola esa biotibbiy va farmakologik tadqiqotlarda ultratovushli vokalizatsiyalardan foydalanish mavzusida ma’ruza qildi. Mazkur yo‘nalish eksperimental tadqiqotlarda qo‘llaniladigan usullar va ularning ilmiy ahamiyatiga bag‘ishlangan.

Plenar dasturda institut asoschisi, farmatsevtika fanlari doktori, professor Ahmadxo‘ja Nig‘monovich Yunusxo‘jaevning «Ibn Sino ilmiy merosining zamonaviy farmatsiya shakllanishidagi o‘rni» mavzusidagi ma’ruzasi ham alohida o‘rin tutdi. Unda buyuk alloma ilmiy merosining farmatsiya tarixidagi ahamiyatiga e’tibor qaratildi. Ma’ruza anjumanning zamonaviy ilmiy izlanishlar bilan bir qatorda farmatsevtika fanining tarixiy ildizlarini ham qamrab olishini ko‘rsatadi.

Shuningdek, plenar yig‘ilishda insonning indutsirlangan plyuripotent ildiz hujayralari asosida oshqozon osti bezi naychalari epiteliy to‘qimasini biofabrikatsiya qilish va yangi dori vositalarini ishlab chiqishga oid tadqiqot, Tojikiston dorivor o‘simliklarining shifobaxsh xususiyatlari hamda metabolik sindromda parhez terapiyasi uchun funksional achitilgan sut mahsulotlaridan foydalanish kabi mavzular taqdim etildi.

 Sun’iy intellektdan yangi dori vositalarigacha: olti ilmiy yo‘nalish

Anjumanning sho‘ba yig‘ilishlari olti asosiy yo‘nalishni qamrab oldi. Ularda Farmatsevtik ta’lim, biologik faol birikmalar sintezi, dori vositalarini standartlashtirish va sertifikatlash, Farmatsevtik texnologiya, farmakologiya, klinik farmakologiya, farmakoterapiya, dorivor o‘simliklar tadqiqoti hamda sohaning tashkiliy-iqtisodiy jihatlari muhokama qilindi.

Farmatsevtik ta’lim yo‘nalishida raqamli transformatsiya, zamonaviy farmasevt uchun zarur kompetensiyalar, ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasi kabi masalalarga e’tibor qaratildi. Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Rossiya oliy ta’lim muassasalari vakillarining ma’ruzalari turli ta’lim tajribalarini qiyosiy muhokama qilish imkonini berdi.

Biologik faol birikmalar va dori vositalarini ishlab chiqish yo‘nalishidaantimikrob xususiyatlarga ega xitozan nanotolalari, o‘simlik moddalarini tahlil qilish, yangi birikmalarning biologik faolligini baholash va dori vositalarini standartlashtirish kabi mavzular o‘rin oldi. Ukraina va Qozog‘iston ilmiy muassasalari tadqiqotchilarining ishtirok etishi ushbu yo‘nalishdagi xalqaro ilmiy aloqalarni namoyon etadi.

Farmatsevtik texnologiya va sanoat ishlab chiqarishi doirasida funksional kollagen biomateriallari, ekologik xavfsiz Farmatsevtik substansiyalar, dori vositalarini sanoatda ishlab chiqarishdagi GMP talablari, shuningdek, dori yetkazib berish tizimlarida polimer nanozarrachalardan foydalanish masalalari ko‘rib chiqildi. Qozog‘iston va Rossiya ilmiy-ta’lim muassasalari vakillarining mazkur yo‘nalishdagi ma’ruzalari nazariy izlanishlar bilan bir qatorda Farmatsevtik ishlab chiqarishning amaliy talablariga ham e’tibor qaratdi.

Farmakologiya va klinik farmakoterapiya yo‘nalishida shaxsiylashtirilgan tibbiyot, polipragmaziya sharoitida oqilona farmakoterapiyani optimallashtirish, antibiotiklarga muqobil yondashuv sifatida bakteriofaglardan foydalanish, dori vositalarining xavfsizligi va samaradorligini baholash kabi mavzular muhokama qilindi. Qozog‘iston va Tojikiston mutaxassislarining ma’ruzalari ham ushbu yo‘nalish qamrovini kengaytirdi.

Alohida e’tiborga molik mavzulardan biri — sun’iy intellekt yordamida dori dozalarini shaxsiylashtirish. Qozog‘istonning S.D. Asfendiyarov nomidagi Qozoq milliy tibbiyot universiteti vakillari dasturda dori vositalari dozasini individuallashtirishda sun’iy intellektdan foydalanishga bag‘ishlangan ma’ruza bilan ishtirok etdilar. Bu masala zamonaviy farmakoterapiyada har bir bemorning xususiyatlarini hisobga olishga qaratilgan ilmiy yondashuvlar bilan bog‘liq.

Dorivor o‘simliklarni farmakognostik va fitokimyoviy o‘rganish yo‘nalishida o‘simlik xomashyosining biologik faol birikmalari, zamonaviy tahlil usullari, ekstraktlarni standartlashtirish va ularning Farmatsevtik xomashyo sifatidagi istiqbollari muhokama etildi. Qozog‘iston va Qirg‘iziston universitetlari, shuningdek, Rossiyaning Kursk davlat tibbiyot universiteti vakillari ishtirokidagi ma’ruzalar dorivor o‘simliklar tadqiqotining xalqaro ko‘lamini namoyon qildi.

Anjumanning oltinchi yo‘nalishi farmatsevtika sohasini rivojlantirishning tashkiliy, iqtisodiy, marketing va farmakoiqtisodiy jihatlariga bag‘ishlandi. Bu yo‘nalish dori vositalari va tibbiy buyumlar ta’minoti, resurslardan samarali foydalanish hamda farmatsevtika tizimining iqtisodiy samaradorligiga oid masalalarni muhokama qilish imkonini beradi.

 Ilmiy muloqot va hamkorlik uchun xalqaro maydon

14–15 oktabr kunlari bo‘lib o‘tgan anjuman dasturi mahalliy va xorijiy tadqiqotchilarni farmatsevtika sohasining bugungi va kelajakdagi vazifalari atrofida birlashtirdi. Plenar ma’ruzalar va sho‘ba muhokamalari orqali dori vositalarini ishlab chiqish, Farmatsevtik ta’limni yangilash, biotibbiyot texnologiyalari, dorivor o‘simliklar va shaxsiylashtirilgan farmakoterapiya kabi yo‘nalishlardagi tadqiqotlar taqdim etildi.

Anjuman yakunida sho‘balar hisobotlari umumlashtirilib, konferensiya rezolyusiyasi qabul qilindi.

https://youtu.be/-mdf3AKnt64